Bu dünya bir imtihan sahasıdır; insan bu dünyada yapıp ettiği iyilik veya kötülüklerin asıl karşılığını ahirette görecektir. Ancak iyi veya kötü amellerimizin tamamı ahirete kalmayacak bir kısmının karşılığı dünyada verilecektir. Bu bağlamda yaptığımız hayırlı işlerimizin bir kısmı dünyada bize iyilik olarak dönerken, yaptığımız kötü amellerimizin bir kısmı da dünyada bize musibet, hastalık ve bela olarak rücu edecektir. Bu husus hem bireysel hem de toplumsal olarak geçerlidir. Toplumsal açıdan bir kavim azıp haddi aşınca Cenâb-ı Allah ona umumi musibetler verir. Bilindiği gibi peygamberlerine iman etmediğinden dolayı birçok kavim helak edilmiştir.
Biz burada daha çok bireysel olarak insana rücu eden iyilik veya kötülüklerden bahsedip birkaç örnek ile konuyu aydınlatmaya çalışacağız. Örnekleri zikretmeye geçmeden önce bize ışık tutup konumuzu aydınlatacak birkaç âyet ve birkaç hadisi zikretmek yararlı olacaktır.
“Eğer onlar (Ehl-i Kitap) Tevrat’a, İncil’e ve Rableri tarafından kendilerine indirilene (Kur'an’a) hakkıyla uysalardı, muhakkak hem kendi üstünden hem de altından bol bol rızık yerdi…” (Maide, 5/66.)
“Şayet köylerin halkı iman edip gerektiği gibi Allah'tan korksaydı, muhakkak biz onlara göklerin ve yerin bereket kapılarını açardık. Fakat onlar yalanladılar, biz de bundan dolayı onları yakalayıverdik.” (Â’râf, 7/96.)
Bu iki âyet Cenâb-ı Allah’ın rızasına göre yaşayıp fazla günah işlemeyen topluluklara bolca rızık verileceğini ifade etmekte olup, ikinci âyetin son kısmı bazı toplulukların günahlardan dolayı helak edildiğini haber vermektedir.
“Size bir musibet geldi ise bu, sizin yaptığınızın bir sonucudur. Allah, yaptığınız günahlarınızın çoğunu ise af eder.” (Şûrâ, 42/30.)
Bu âyet insanın başına gelen musibetlerin, en azından musibetlerin bir kısmının günahlardan dolayı insanın başına geldiğini açıkça ifade etmektedir.
Bilindiği gibi Kur'ân genelde detaylı bilgi vermiyor. Hadisler ise Kur'ân’a nazaran daha detaylıdır. Konumuzla ilgili hadisler de böyledir. Bazı hadisler belli günahların belli bazı musibetlere sebep olacağını ifade ederken, bazı hadisler de bazı iyiliklerin belli bazı nimet veya iyiliklere vesile olacağını ifade ediyor. Söz konusu hadislerin bir kısmı topluma yönelik iken bir kısmı da bireysel olup kişilere yöneliktir.
Topluma yönelik olan bir hadiste Hz. Peygamber önemli bazı hususları şöyle ifade buyurmaktadır: “Ey Ensar topluluğu! Beş şey vardır ki bu şeyi yaptığınız zaman, beş musibet ile cezalandırılacaksınız. Bir kavmin arasında zina açıkça yapılacak kadar yaygınlaşırsa, bu kavimde taun (veba) hastalığı ve onların seleflerinde olmayan bazı hastalıklar meydana gelir. Bir kavim tartı ve ölçülerini eksik yaptığı zaman, açlık, pahalılık ve devletin zulmü ile cezalandırılacaktır. Bir kavim mallarının zekâtını vermediği zaman yağmur azalır ve şayet hayvanlar olmasa onlara yağmur yağmaz. Bir kavim Allah ve Peygamberin ahdini bozarsa, (İslâm’a göre yaşamazsa) Allah onların dışından kendilerine bir düşman musallat eder, bu düşman onların servetlerinin bir kısmını ellerinden alır. Bir kavmin imamı dinin ahkâmını tatbik etmezse Allah, onların azabını kendi aralarına koyar.” (İbn Mâce, Fiten.)
Kişilere yönelik bir hadiste ifade edildiğine göre ana baba hakkını gözetlemek ile sıla-i rahim yapmak, hem rızkın artmasına hem de ömrün uzamasına vesile olmaktadır. Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Kim rızkının artmasını, ecelinin gecikmesini istiyorsa sıla-i rahim yapsın.” (Buhârî, “Edeb”, 12.) Konuyla ilgili diğer bir rivayet, “Kim ömrünün uzanmasını, rızkının artmasını istiyorsa anne ve babasına iyilik etsin ve sıla-i rahimi yapasın.” (İbn Hanbel, Müsned, III, 156.) şeklindedir.
Anne ve babaya itaat, sıla-i rahim ve benzeri birtakım salih ameller, rızkın artmasına ve ömrün uzamasına sebep olacağı gibi, bazı günahlar da tam tersine rızkın daralmasına, ömrün kısılmasına veya benzeri birtakım musibetlere sebep olabilir. Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Kişi işlediği günahtan dolayı rızkından mahrum olur, kaderi ancak dua geri çevirir, ömrü ancak iyilik uzatır.” (İbn Mâce, “Fiten”, 22.)
Burada ifade etmemiz gereken bir husus daha vardır. Bu da kritik bazı durumlarda yapılan bir iyilik ile masum bazı insanlara hatta hayvanlara yapılan zulüm ve haksızlıklardır. Günahlar da iyilikler de zaman ve şartlara göre farklı anlamlar kazanarak farklı neticeler doğurabilir. Örneğin normal zamanlarda bir insana bir yemek ikram etmek veya bir fakire bir ekmek ihsan etmek farklı, açlığın hüküm sürdüğü bir ortamda bir fakirin karnını doyurmak veya çok zor durumda olan birine yardım etmek farklıdır. Bir hadiste ifade edildiğine göre susamaktan kırılmak üzere olan bir köpeğe su içirdiğinden dolayı Cenâb-ı Allah, fahişe bir kadını bağışlayıp cennete koymuştur.
Şimdi yaşanmış ve bizim ilk ağızdan duyduğumuz bazı örnekleri anlatmaya çalışacağız.Bir gün Elazığ’ın Palu ilçesine bağlı olup Fırat çayı kenarında bulunan bir köyden, kendisi ve kabilesi güçlü olan bir adam zayıf ve kimsesiz başka bir köylüsünü tutup Fırat nehrine atıyor. İlkbahar mevsimi olduğundan suya atılan kişi suda boğulup ölüyor. Bu olayın üzerinden birkaç yıl geçtikten sonra adamı suya atıp boğulmasına sebep olan kişinin yakınlarından dört kişi kendi arabalarıyla Fırat çayının kıyısından Palu’ya giderken araçları bir virajda virajı alamayarak Fırat çayına uçuyor ve araçta bulunun dört kişinin tamamı Fırat suyunda boğulup ölüyor. Aracın suya düştüğü olay 1995 veya 1996 yılında vaki olmuştu.
2007 ile 2010 yılları arasında Van’ın Çatak İlçesinde İlçe Müftüsü olarak görev yapıyordum. Bir gün taziye için beş kişilik bir grup ile birlikte bir köye gidiyorduk. Gittiğimiz yol Butan çayı boyunca ilerliyordu. Aracımız bir yerde virajı alırken bizimle birlikte olan Merkez Caminin dernek başkanı şöyle bir olay anlattı: Hocam bir gün Van’dan ormancılar bu yolda yolculuk yapıyorlardı. Onlardan biri bir tilki tutmuştu. Tam buraya gelirken tilkinin içine dinamit yerleştirmiş, ateşleyip patlatmış ve tilki paramparça olmuştu. İki veya üç yıl sonra aynı adam tam bu noktaya gelirken aracı virajı alamamış, çaya uçmuş, adam da araçta ölmüştü. Yani tam tilkiyi havaya uçurduğu yerde Cenâb-ı Allah da onu uçurmuştu.
Yine Van Çatak’ta görev yaparken bir gün Tedaş şefi yanıma gelmişti. Bir süre sohbet ettik. Bu sohbet esnasında şöyle dedi: Bir mahallede iki adam kaçak elektrik kullanıyordu ve bu sırada ikisi de hasta olup devamlı Van’a hastaneye gidiyorlardı. Ben fark edince kaçak elektriklerini kestim, onlar bana küstüler, fakat kaçak elektrik kesilince ikisinin de hastalığı ortadan kalktı.
2012 yılı idi. Bir gün Elazığ’da sanayiye gitmiştim. Arabanın bir lambası yanmıyordu. Adam lambayı taktı ben de kendisine 10 TL verdim. O sırada normal bir lamba 25 kuruş idi. Adam bu fazladır, dedi, 5 lira geri verdi ve şöyle dedi: Ben bir sefer hakkımdan fazlasını aldım ve bir hafta geçmeden acısını çektim, ondan sonra tövbe ettim, hakkımdan fazla almıyorum. Bu esnada ayaküstü kendisiyle tanıştım, bir çay ikram etti ve başından geçen olayı şöyle anlattı: Bir gün bir adam lüks bir araba getirdi. Araba çalışmıyordu, servise götürmüş, servis 800 TL para istemişti. Bana kaç liraya tamir edeceğimi sordu, ben 400 TL’ye tamir ederim, arabayı bırak, yarın gel al, dedim. Arabayı söktüm, içindeki bir lambası geçmişti, lambayı taktım, araba çalıştı. O lamba o sırada 25 kuruş idi. Adam ertesi gün gelince borcunu sordu, ben de 400 TL olduğunu ve böyle konuştuğumuzu söyledim, adam paramı verdi, aracını alıp götürdü. Akşam eve varınca eşim parayı gördü ve bir gün de nasıl bu kadar parayı kazandın? diye sordu. Ben de kendisine olayı anlattım. Eşim, bu parayı nasıl yersin? diyerek bana tepki gösterdi. Sözünü üç sefer tekrarladı ise de ben kendisine bu ticarettir, sen bu işlerden anlamıyorsun, dedim ve konuyu kapattım. Ancak olayın üstünden bir hafta geçmeden bir çocuğum hastalandı ve 400 lira yerine tam 1500 lira param gitti. O günün 400 lirası (bugünün 13.08.2026) parasıyla takriben 20 ile 25 bin liraya tekabül eder.
Diyarbakır’ın Dicle ilçesine bağlı bir köyde ikamet eden Ağa Ceylan adında bir zat vardı. Bu zat fakir bir babanın oğlu idi, bir süre taşeronluk yapmış, daha sonra müteahhitlik yapıp hayli zenginleşmişti. Bir gün yakınlarımızdan Feyzullah Aydoğdu, Ankara’ya gidip Ağa Ceylan’a misafir olmuş ve sohbeti sırasında kendisine, “Sana göre Allah neden sana bu kadar servet verdi?” diye sormuştu. Ağa Ceylan şöyle cevap vermişti: “Bir gün akşamüzeri Diyarbakır’da çarşıda dilencilik yapan bir kadın görmüştüm, kalacak evi yoktur düşüncesiyle kadını eve götürüp bir gece evde misafir etmiştim. Bu zenginliğimin bir sebebi varsa bana göre budur.”
2007 ile 2010 yılları arasında Van’ın Çatak ilçesinde görev yapıyordum. Öğle ile ikindi namazlarında genellikle ilçe merkezinde bulunan camiye gidip cemaat ile namaz kılıyordum. Namaz çıkışında zaman zaman caminin önünde cemaat ile sohbet ediyorduk. Bir gün merkeze yakın bir köyde ikamet eden ilçe merkezinde de evi bulunan Emin Ağa adında bir zat sohbet esnasında şöyle demişti: Eskiden ulaşım araçları bulunmadığından her gece veya çoğu zaman evim misafir ile dolu idi. Bu sırada koyunlarım hep ikiz doğuruyordu. Şimdi misafirler bitmiş, koyunlarım da artık ikiz değil, aksine birer kuzu doğurur, bazen de iki veya üç yılda bir doğururlar.
Diyarbakır’ın Çınar ilçesine bağlı eski ismi Caferik olan bir köyde dayılarım tarafından yakınlarımız vardır. Orada ikamet edenlerden Zülküf Çeçen adında bir akrabamız bir gün şöyle bir olay anlattı: Bizim bir köylümüz bir yıl 7 koyun kurban etmeyi nezretmişti yani adak yapmıştı. Kaderin cilvesine bakın ki bu yıl tüm koyunları öldü sadece 7 tane kaldı. Bayram namazından çıkınca bu zat oğluna şöyle dedi: Oğlum, Cenâb-ı Allah’a söz verdim, git, kalan koyunların hepsini getir, kurban edeceğiz. Koyunlar getirildi ve hepsi kesilerek köylülere dağıtıldı. Adamın koyun alacak parası olmadığından gidip birkaç kuzu satın aldı. Bu kuzular her yıl ikiz doğurdu ve hızlı bir şekilde çoğaldı. Öyle ki adam birkaç yıl sonra zengin oldu ve gidip kendisine traktör satın aldı.
Evet, başımıza gelen musibetler veya iyilik ve nimetler, bazen imtihan veya kaderdir, çoğu zaman da yaptığımız iyi veya kötü amellerimizin sonucu ve neticesidir. Dolayısıyla her şeyi kader veya imtihana bağlamak doğru ve isabetli bir yaklaşım değildir.Dünya ve ahirette iyilik istiyorsak iyilik yapalım ki iyilik görelim. Nitekim âyeti kerimede “İyiliğin karşılığı ancak iyiliktir” (Rahman, 55/60) buyurmaktadır.